از آمدنم نبود گردون را سود – وز رفتن من جاه و جلالش نفزود وز هیچ کسی نیز دو گوشم نشنود – کاین آمدن و رفتنم از بهر چه بود خیام در این رباعی میگوید که آمدن و رفتن انسان هیچ سود یا زیانی برای جهان ندارد. آسمان و زمین پیش از ما بودهاند و…
چند رباعی از حکیم عمر خیام که به مفاهیم فلسفی مانند مرگ، پوچی، لذتگرایی و شکگرایی اشاره می کند:
اگر اسلام در پارس نمیآمد، میتوان تصور کرد که تأثیرات فرهنگی و مذهبی آن به طور چشمگیری بر آثار و تفکرات حکیم عمر خیام و دیگر فلاسفه و شاعران ایرانی تاثیرگذار میبود.
در بسیاری از رباعیات خیام، تأکید زیادی بر لذتگرایی و بادهپرستی وجود دارد. او از انسانها میخواهد که از لحظات خود لذت ببرند، زیرا این لحظات به سرعت میگذرند و هیچچیز در این دنیا دائمی نیست. خیام به جای اینکه در جستجوی معنا یا حقیقتی ثابت باشد، تأکید زیادی بر زیستن در لحظه و بهرهبرداری از لذتهای دنیوی میکند.
فلسفه خیام تأثیرات عمیقی بر ادبیات فارسی گذاشته است که هنوز هم در آثار شعرا و نویسندگان معاصر مشهود است. اندیشههای خیام در زمینههای مختلفی همچون مرگ، پوچی، لذتگرایی، آزادی اراده و شکگرایی، موجب تغییر و تحولاتی در نحوهی نگرش به جهان و بشر در ادبیات فارسی شده است.
اندیشههای حکیم عمر خیام در بسیاری از جنبههای فلسفی مشابه یا همراستا با افکار برخی از بزرگترین فلاسفه غربی قرار دارد. این مشابهتها به ویژه در زمینههای شکگرایی، پوچی، لذتگرایی، و مفاهیم مربوط به زندگی و مرگ قابل مشاهده است.
اگرچه خیام در قلمرو شعر، ریاضیات و نجوم به شهرت رسید، دیدگاههای فلسفی او نیز موجز و در عین حال عمیق است.
